
รองโฆษกรัฐบาลเผย รัฐบาลบูรณาการทุกหน่วยงานเร่งแก้ปัญหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนแม่น้ำกก–แม่น้ำสาย อว. ระดมนักวิจัยและหน่วยงานวิทยาศาสตร์นำเทคโนโลยีลงพื้นที่ ขยายระบบกรองน้ำ ใช้ชุดตรวจสารหนูภาคสนาม ศึกษาฝายดักตะกอน และใช้เทคโนโลยีขั้นสูงสืบหาต้นตอ ขณะที่ กษ. สั่ง 3 กรมเร่งตรวจสอบพื้นที่เพาะปลูก สัตว์น้ำ และผลผลิตทางการเกษตร พร้อมสำรวจความเสียหายเพื่อพิจารณาเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ หนุนระบบตรวจสอบย้อนกลับเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคและรักษาความเชื่อมั่นสินค้าเกษตรไทย
วันนี้ (17 พฤศจิกายน 2569) ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยถึงความคืบหน้าการแก้ไขปัญหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ว่า รัฐบาลมีความห่วงใยต่อผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับประชาชน ทั้งด้านสุขภาพ การใช้น้ำอุปโภคบริโภค ความปลอดภัยด้านอาหาร และการประกอบอาชีพ จึงเร่งบูรณาการหน่วยงานที่เกี่ยวข้องแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การตรวจสอบแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน การควบคุมและฟื้นฟูคุณภาพน้ำ การจัดหาน้ำสะอาด ตลอดจนการตรวจสอบความปลอดภัยของผลผลิตทางการเกษตรและการดูแลผู้ได้รับผลกระทบ
โดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (กษ.) ได้สั่งการให้ 3 หน่วยงานหลัก ได้แก่ กรมการข้าว กรมประมง และกรมปศุสัตว์ เร่งตรวจสอบพื้นที่เพาะปลูก แหล่งน้ำ สัตว์น้ำ และผลผลิตทางการเกษตร เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อห่วงโซ่อาหาร ทั้งตลาดภายในประเทศและตลาดส่งออก พร้อมให้รายงานผลการตรวจสอบเบื้องต้นภายในสัปดาห์นี้ เพื่อใช้ประกอบการกำหนดมาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหาอย่างตรงจุด
รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีกล่าวว่า แม้ผลการตรวจสอบก่อนหน้านี้ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ยังไม่พบผลกระทบในตัวอย่างที่ตรวจ แต่รายงานของกรมประมงเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 พบโลหะหนักเกินเกณฑ์มาตรฐานในสัตว์น้ำบางตัวอย่างจากแม่น้ำกกและแม่น้ำโขง ซึ่งเป็นผลการตรวจเฉพาะตัวอย่าง พื้นที่ และช่วงเวลาที่เก็บข้อมูล ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าสัตว์น้ำทั้งหมดในพื้นที่มีการปนเปื้อน จึงจำเป็นต้องเร่งตรวจสอบเพิ่มเติมเพื่อระบุชนิดสัตว์น้ำและพื้นที่เสี่ยงให้ชัดเจน โดยยึดผลการตรวจวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์เป็นหลัก เพื่อคุ้มครองความปลอดภัยของผู้บริโภค ควบคู่กับการป้องกันไม่ให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนจนกระทบต่อเกษตรกรและผู้ประกอบการในพื้นที่ที่ไม่พบปัญหา
ขณะเดียวกัน กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดย ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. ในฐานะประธานคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ได้เร่งระดมหน่วยงานวิจัย นักวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง เพื่อสนับสนุนการแก้ไขปัญหาในพื้นที่ผ่าน 4 แนวทางสำคัญ ได้แก่
1. ขยายระบบกรองและบำบัดน้ำสะอาด โดยนำเทคโนโลยีจากพื้นที่นำร่องมาประเมินและขยายการใช้งานในชุมชนที่ได้รับผลกระทบ เพื่อเพิ่มโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงน้ำสะอาดที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพและมีความปลอดภัยสำหรับการอุปโภคบริโภค
2. เร่งใช้เทคโนโลยีตรวจสารหนูภาคสนาม โดยสนับสนุนการใช้ชุดตรวจสารหนูแบบพกพา M-Sense ซึ่งสามารถตรวจคัดกรองสารหนูในน้ำและทราบผลเบื้องต้นได้ภายในประมาณ 3–5 นาที เพื่อให้หน่วยงานและเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ใช้เฝ้าระวังคุณภาพน้ำได้อย่างรวดเร็ว พร้อมส่งตัวอย่างที่จำเป็นเข้าสู่กระบวนการตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการ
3. ศึกษาการพัฒนาฝายดักตะกอนปนเปื้อน โดยประเมินความเป็นไปได้ในการใช้โครงสร้างชะลอน้ำและดักจับตะกอนที่อาจมีโลหะหนักสะสม ควบคู่กับการศึกษาลักษณะการไหลของน้ำ ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และแนวทางจัดการตะกอนปนเปื้อนอย่างปลอดภัย เพื่อป้องกันไม่ให้มาตรการแก้ไขปัญหากลายเป็นการสร้างความเสี่ยงใหม่ต่อระบบนิเวศ
4. ใช้วิทยาศาสตร์ขั้นสูงสืบหาต้นตอสารปนเปื้อน โดยเร่งรวบรวมข้อมูลและจัดทำแผนที่จุดเสี่ยง พร้อมประสานหน่วยงานวิจัยและห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวข้อง อาทิ มหาวิทยาลัยนเรศวร สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน เพื่อสนับสนุนการตรวจวิเคราะห์องค์ประกอบของสารปนเปื้อน รวมถึงการประยุกต์ใช้เทคนิคไอโซโทปในการศึกษาความเชื่อมโยงและแหล่งที่มาของสารปนเปื้อน โดยอาศัยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ประกอบการกำหนดมาตรการแก้ไขที่ต้นเหตุ
นอกจากนี้ ศ.ดร.ยศชนัน ได้ลงนามหนังสือด่วนที่สุดเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 เพื่อเตรียมขับเคลื่อน 6 มาตรการสำคัญ ครอบคลุมการตรวจสอบและควบคุมแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน การควบคุมการแพร่กระจายและฟื้นฟูแหล่งน้ำ การเฝ้าระวังคุณภาพสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยด้านอาหาร การคุ้มครองสุขภาพประชาชน การจัดหาแหล่งน้ำดิบแห่งใหม่ และการสำรองน้ำสะอาดให้ประชาชนในพื้นที่ได้รับผลกระทบอย่างเพียงพอและต่อเนื่อง โดยมุ่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกันกำหนดแนวทางดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรม
สำหรับมาตรการด้านการเกษตร กรมประมงเตรียมหารือร่วมกับกรมควบคุมมลพิษและกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งในวันที่ 23 พฤศจิกายน 2569 เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลคุณภาพน้ำและสารปนเปื้อน พร้อมกำหนดแนวทางเฝ้าระวังร่วมกัน ขณะเดียวกัน ได้มอบหมายให้สำนักงานประมงจังหวัดสำรวจความเสียหายของเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำและชาวประมง เพื่อประกอบการพิจารณามาตรการช่วยเหลือและเยียวยาตามข้อเท็จจริงและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
นอกจากนี้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ยังสนับสนุนแนวทางนำระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ซึ่งมีการใช้กับสินค้าเกษตรส่งออก เช่น ทุเรียน มาประยุกต์ใช้กับสินค้าเกษตรกลุ่มอื่น เพื่อให้สามารถตรวจสอบแหล่งที่มา พื้นที่ผลิต และกระบวนการผลิตได้อย่างชัดเจน หากพบความผิดปกติจะช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถระบุพื้นที่เสี่ยงและดำเนินมาตรการได้ตรงจุด ลดผลกระทบต่อเกษตรกรในพื้นที่ที่ไม่พบการปนเปื้อน และเสริมสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภคและตลาดส่งออก
ทั้งนี้ จากการตรวจคัดกรองคุณภาพน้ำเบื้องต้นของกรมควบคุมมลพิษบริเวณบ้านหัวฝาย อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 พบค่าสารหนูประมาณ 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร สูงกว่าค่ามาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินที่กำหนดไว้ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือประมาณ 25 เท่า อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นผลการตรวจคัดกรองเบื้องต้น ณ จุดและช่วงเวลาที่เก็บตัวอย่าง จึงจำเป็นต้องใช้ผลตรวจยืนยันจากห้องปฏิบัติการประกอบการประเมินสถานการณ์ และไม่สามารถนำไปสรุปแทนคุณภาพน้ำตลอดทั้งลำน้ำได้
รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีกล่าวเพิ่มเติมว่า ระหว่างการตรวจสอบและแก้ไขปัญหา ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงควรหลีกเลี่ยงการนำน้ำจากแหล่งน้ำที่สงสัยว่าปนเปื้อนมาใช้ดื่มหรือประกอบอาหารโดยตรง และติดตามคำแนะนำจากหน่วยงานสาธารณสุขอย่างใกล้ชิด เนื่องจากการต้มน้ำทั่วไปไม่สามารถกำจัดสารหนูที่ละลายอยู่ในน้ำได้
“รัฐบาลให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของประชาชนเป็นอันดับแรก การแก้ไขปัญหาครั้งนี้ต้องดำเนินการทั้งระบบ ตั้งแต่การสืบหาต้นตอ ควบคุมการปนเปื้อน จัดหาน้ำสะอาด ตรวจสอบความปลอดภัยของอาหาร ไปจนถึงการดูแลเกษตรกรและผู้ประกอบการที่ได้รับผลกระทบ โดยใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เป็นหลัก เพื่อให้การแก้ไขปัญหาตรงจุด โปร่งใส และสร้างความเชื่อมั่นให้ประชาชนได้อย่างยั่งยืน” รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีกล่าว