วันนี้ (14 พ.ย. 69) นายเจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย ลงพื้นที่บ้านพญาไพร ต.เทอดไทย อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย ซึ่งเป็นพื้นที่ชายแดนไทย-เมียนมา สามารถมองเห็นเหมืองแร่ในดอยก่อวัน เมืองกาน ในฝั่งรัฐฉานของเมียนมาได้อย่างชัดเจน โดยมีการเปิดหน้าดินทำเหมืองขนาดใหญ่ หลายจุด วางเรียงรายกันตามแนวเขา สามารถมองได้ด้วยตาเปล่า และเมื่อใช้กล้องส่องทางไกล ก็พบมีอีกไม่ต่ำกว่า 10 จุดที่มีการเปิดหน้าดิน โดยจุดที่อยู่บนเนินเขา มีรถแบคโฮ 2 คัน กำลังทำงาน ส่วนจุดอื่นไม่พบเครื่องจักร ทั้งๆที่ก่อนหน้านี้ 1 เดือนที่ผ่านมา ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส และ สำนักข่าวชายขอบ ได้ลงพื้นที่ยังพบการทำงานของเครื่องจักร และรายงานของชาวบ้านในพื้นที่ก็พบว่ามีการทำเหมืองทองคำอย่างต่อเนื่อง โดยบริเวณใกล้เคียงยังพบอาคารที่คาดว่าจะเป็นจุดถลุงแร่ และมีอาคารตั้งเรียงรายกันเหมือนหมู่บ้านเมืองสแกมเมอร์ที่พบในชายแดนฝั่งเมียวดีด้วย

นายเจเศรษฐ์ เปิดเผยว่า ขณะนี้ได้ข้อมูลทางภาพถ่ายดาวเทียม และต้องการมาเห็นพื้นที่จริง ว่าการอัปเดตโครงสร้างเหมืองเป็นอย่างไร การควบคุมปริมาณจำนวนเหมือง พื้นที่การขุดทำเหมืองแร่เพิ่มเติมมากน้อยเพียงใด ซึ่งเราได้เห็นถึงการทำงาน และยังเหลือพื้นที่อีกเยอะ ที่สามารถขยายเหมืองได้ ซึ่งคิดว่าแนวโน้มของผู้ที่ทำเหมืองคงจะวางแนวทางขยายเมืองไปเรื่อย ๆ ซึ่งพื้นที่ดังกล่าวค่อนข้างใกล้ชิดชุมชนลำธารที่จะไหลลงไปยังพื้นที่แม่สาย ก็จะส่งผลกระทบต่อประชาชนในลำน้ำ

นายเจเศรษฐ์ กล่าวอีกว่า ตนเองได้รับรับมอบหมายจากนายกรัฐมนตรี ซึ่งได้กำชับมาว่าให้ตนเองรวบรวมข้อมูลให้มากที่สุด ทั้งระบบผลิตแร่ บริษัทนำเข้าส่งออก สารตั้งต้น และแร่ที่นำเข้ามาในประเทศไทย คนไทย และบริษัทไหนเข้ามาเกี่ยวข้อง ให้รวบรวมข้อมูล ขณะที่การประสานงาน นายกรัฐมนตรี ได้คุยกับนายกรัฐมนตรีจีนแล้ว ตนเองถือเป็นด่านหน้า และในวันที่ 16 - 18 พฤศจิกายน ตนเองจะบินไปสมทบกับนายกรัฐมนตรี เพื่อนำปัญหาดังกล่าวไปกลางบนโต๊ะ เพื่อพูดคุยกัน รวมไปถึงต้องเชิญประเทศที่เกี่ยวข้องตลอดแนวลำน้ำ ที่ได้รับผลกระทบ เข้ามาพูดคุยกับทางการจีนด้วย

นายเจเศรษฐ์ เชื่อว่า หากทางการจีนให้ความสำคัญ และทำตามที่รับปากไว้ สถานการณ์น่าจะคลี่คลายไปได้ด้วยดี แต่ยอมรับว่า ไม่ใช่สถานการณ์ง่ายที่จะมาควบคุมพื้นที่นี้ เพราะมีความขัดแย้งในพื้นที่และในฝั่งเมียนมา รวมไปถึงมาตรฐานใช้ควบคุมการผลิต มาตรฐานระดับสูง ระดับโลก ต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญ ขั้นตอนแรก ต่อให้เขายอมให้เราเข้าไปดู หรือยอมให้ความร่วมมือกับเรา เราก็ต้องหาเทคโนโลยีเพื่อเข้าไปซัพพอร์ตเขา แต่สิ่งที่รัฐบาลทำได้เลย คือการดูแลประชาชน ทั้งน้ำที่ใช้การเกษตร อุปโภค บริโภค วิถีชีวิตต่าง ๆ ซึ่งถือว่ากระทบทั้งห่วงโซ่ ตั้งแต่เด็ก ผู้ใหญ่ ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย โดยตนเองได้กำชับไปแล้วทุกหน่วยงาน

นอกจากนี้ ในช่วงบ่าย ตนเองจะลงพื้นที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ดูเรื่องน้ำประปา และข้อเรียกร้องของในแต่ละชุมชน โดยเฉพาะน้ำที่ใช้อุปโภค บริโภคอาจต้องเพิ่มที่ตั้งการผลิตแหล่งน้ำ ส่วนจะสามารถควบคุมการนำเข้าแร่จากเหมืองแร่ดังกล่าวได้เลยหรือไม่ นายเจเศรษฐ์ ระบุว่า ในครม. มีการหารือเรื่องนี้ แต่ขอคุยกับทางการจีน และทางการเมียนมาก่อน ซึ่งตอนนี้ต้องรวบรวมข้อมูลให้ได้มากที่สุดก่อน เพื่อไปดูประกอบกับข้อกฎหมาย และมีมาตรการต่อไป ย้ำว่า ต้องกดดัน และขอความร่วมมือ และต้องเจรจาควบคู่ไป

ส่วนรองนายกรัฐมนตรี ได้นำเรื่องการทำเหมืองแร่ไปคุยด้วยหรือไม่ นายเจเศรษฐ์ ระบุว่า ได้นำไปคุย แต่ตนเองไม่ได้อยู่บนโต๊ะเจรจา แต่ก็มีการนำเรื่องนี้ไปคุยแล้ว ตนเองได้นำข้อมูลน้ำประปาไปสนับสนุน ยืนยันว่า เป็นปัญหาระดับชาติแล้ว เพราะน้ำประปาผลิตไม่ได้ แม้จะเป็นช่วงเวลาแค่ 24 ชั่วโมง ก็ถือว่าเป็นเรื่องใหญ่มาก เพราะเราเป็นมาตรฐานระดับโลกถ้าเราทำไม่ได้ ประชาชนใช้น้ำก็ได้รับผลกระทบอย่างแน่นอน

"จากที่มาเห็นภาพเหมืองตรงนี้ เชื่อว่าแค่ในห้วงเวลา 1 ปี เขาอาจจะขยายตัวได้เป็นเท่าตัว จากทรัพยากร เครื่องจักร กำลังคนที่เขามี รวมไปถึงการก่อสร้างโครงสร้างที่ทำทิ้งไว้ เชื่อว่าจะมีการทำอย่างต่อเนื่อง และจะมีการทำเรื่อย ๆ และปริมาณสารพิษคงเพิ่มขึ้นหากยังทำอยู่ปัญหาก็คงทวีคูณเพิ่มขึ้นไปเรื่อย ๆ" นายเจเศรษฐ์ กล่าว

ส่วนความชัดเจนในเขตปักปันที่ยังไม่ชัดเจน จะมีการนำมาเจรจาใหม่ว่าพื้นที่ดังกล่าวเป็นของใครหรือไม่ นายเจเศรษฐ์ กล่าวว่า เป็นเรื่องของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับอย่างหน่วยงานความมั่นคง และล่าสุดได้พูดคุยกับแม่ทัพภาคที่สาม ซึ่งมีข้อมูลทางลับที่ไม่สามารถเปิดเผยได้ แต่ยืนยันว่า ก็เดินหน้ากันอยู่ และหลังจากนายกรัฐมนตรีกลับมา จะมีการสรุปในแต่ละหน่วยงาน และจะมีการเปิดเผยต่อประชาชนอีกครั้ง

ส่วนการยุติการทำเหมือง ต้องทำโดยเร่งด่วนหรือไม่นั้น นายเจเศรษฐ์ ระบุว่า จากการลงทุน เตรียมทรัพยากร ทั้งมนุษย์ และกำลังเครื่องจักร มองว่าเราไม่ได้มีอำนาจในการเข้าไปก้าวก่าย แต่เราเรียกร้อง และทำในส่วนของเราได้ การเจรจากดดันก็ต้องทำไปเรื่อย ๆ รวมไปถึงฝ่ายความมั่นคงด้วย ซึ่งเราเห็นการสร้างอาคารมากขึ้น เยอะกว่าที่เราได้รับรายงาน เมื่อมาดูด้วยตา ก็ฟันธงได้เลยว่าจะมีการขยายตัวแน่นอน

ส่วนการจัดทำเหมืองใกล้พื้นที่แนวชายแดนมากจะมีการประท้วงหรือเจรจาอย่างอื่นเพิ่มเติมหรือไม่ นายเจเศรษฐ์ ชี้ว่า มีคณะกรรมการเข้าไปพูดคุย แต่เราไม่ได้รับคำตอบที่ชัดเจน แต่คนต่างอ้างว่าไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้อง และไม่ก้าวก่ายทั้ง 4 กลุ่ม จึงต้องอาศัยเรื่องความมั่นคง อย่างไรก็ตาม เราจะไปตั้งต้นกันที่จีน ซึ่งต่างฝ่ายได้ทำข้อมูลไปแล้ว

เมื่อถามย้ำว่าการตั้งต้นที่ประเทศจีน แสดงว่ายอมรับว่าเหมือนฝั่งเมียนมาเป็นของกลุ่มทุนจีนใช่หรือไม่ นายเจเศรษฐ์ กล่าวว่า มีการส่งออกเข้ามาในประเทศไทยบ้าง แต่แร่ที่สำคัญอย่างแรร์เอิร์ธ หรือทอง ไม่ได้ส่งเข้ามาที่ประเทศไทย จึงสันนิษฐานได้ว่า ก็ถูกส่งนำเข้าไปที่ประเทศจีน ดังนั้น ก็มีส่วนเกี่ยวข้อง

ส่วนการตั้งศูนย์ตรวจสอบคุณภาพน้ำ จีนแสดงความมุ่งมั่นร่วมกันกับไทยนั้น นายเจเศรษฐ์ กล่าวว่า เรื่องนี้อยู่ระหว่างประสานงาน ขอให้เป็นเรื่องของกระทรวงการต่างประเทศ กระทรวงอุตสาหกรรม และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ที่จะเป็นเจ้าภาพหลัก

นอกจากนี้ ตอนที่ตนเองไปประชุมอาเซียน +1 เรื่องผังเมือง สิ่งแวดล้อมก็ได้มีการพูดคุย แต่กระแสสังคม แรงกดดัน การรับรู้ในสังคม ไม่มากขนาดนี้ เชื่อว่าการสื่อสารออกไปแต่ละประเทศคงให้ความสำคัญมากยิ่งขึ้น

ส่วนการหาแหล่งน้ำ เพื่อทำน้ำประปาใหม่นั้น นายเจเศรษฐ์ กล่าวว่า ที่อ.แม่สาย เรามีน้ำสำรองเป็นขั้นตอนอยู่แล้วตามสถานการณ์ฉุกเฉินอย่างในช่วงที่ผ่านมา ที่ เมื่อมีสารพิษเกินค่ามาตรฐาน เราก็มีการใช้น้ำจากเกาะช้างเข้ามาช่วยเสริม ส่วนแนวทางการแก้ไขปัญหาระยะยาว ได้เริ่มทำไปแล้ว คือ โครงการเชียงแสน ในการนำน้ำจากแม่น้ำโขงมาช่วย ซึ่งแม้ว่าขณะนี้ แม่น้ำโขงจะมีปัญหา ก็ยังอยู่ในเกณฑ์ที่ที่ต่ำ ส่วนแม่น้ำกก เราได้อนุมัติงบประมาณไป อยู่ระหว่างการจัดซื้อจัดจ้าง เป็นฝั่งแม่น้ำลาว ตอนนี้เราพยายามทำให้มันถาวร และพยายามย้ายสายน้ำ เพื่อป้องกันการแก้ไขปัญหาระยะยาว และไปซัพพอร์ตประปาหมู่บ้าน หากพื้นที่ไหนทำได้เลย เราก็จะมีการเร่งรัดทำคำของบกลาง ให้ประชาชนในแต่ละหมู่บ้านด้วย

ทั้งนี้การลงพื้นที่ชายแดนของนายเจเศรษฐ์​ ในครั้งนี้ เป็นภารกิจลับที่ไม่ได้แจ้งให้หน่วยงานในพื้นที่รับทราบ และลงพื้นที่ร่วมกับผู้สื่อข่าวและ ดร.สืบสกุล กิจนุกร นักวิชาการในจังหวัดเชียงราย ที่มีการเปิดเผยเรื่องนี้ไปก่อนหน้านี้ เพื่อให้ได้เห็นสภาพจริง โดยมี พันเอก สิงหนาท โลสุยะ รองผอ.รมน.จังหวัดเชียงราย ร่วมลงพื้นที่ให้ข้อมูลด้วย