เมื่อพระราชกฤษฎีกาการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลที่อยู่ในความควบคุมดูแลของหน่วยงานของรัฐต่อหน่วยงานของรัฐแห่งอื่น พ.ศ. 2569 มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 30 มิถุนายนที่ผ่านมา เสียงตอบรับส่วนใหญ่ในสังคมมักหยุดอยู่แค่ตัวเลขที่กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) นำมาแถลง นั่นคือความเสียหายจากสแกมเมอร์ที่ลดลงกว่าร้อยละ 70 ภายในเวลาเพียง 4 เดือน จากระดับ 2,111 ล้านบาทในเดือนมีนาคม เหลือเพียง 530 ล้านบาทในเดือนมิถุนายน ตัวเลขเช่นนี้ย่อมสะดุดตาและสร้างความรู้สึกโล่งใจให้กับประชาชนผู้เคยหวาดผวากับข่าวการหลอกลวงที่ถาโถมเข้ามาแทบทุกวัน

หากจะทำความเข้าใจว่าเหตุใด พ.ร.ฎ.ฉบับนี้จึงส่งผลได้มากถึงเพียงนี้ จำเป็นต้องมองข้ามตัวเลขไปสู่กลไกเบื้องหลังที่แท้จริง เพราะสิ่งที่ พ.ร.ฎ.ฉบับนี้ทำนั้นลึกซึ้งกว่าการ “เพิ่มอำนาจ” ให้รัฐเพียงอย่างเดียว หากแต่เป็นการรื้อวิธีคิดพื้นฐานที่ระบบราชการไทยยึดถือมาอย่างยาวนาน นั่นคือวัฒนธรรมการเก็บข้อมูลแบบแยกส่วนหรือที่เรียกกันในวงการเทคโนโลยีว่า Data Silo

ก่อนหน้าที่ พ.ร.ฎ.ฉบับนี้จะถือกำเนิดขึ้น หน่วยงานของรัฐแต่ละแห่งต่างทำหน้าที่ของตนไปตามภารกิจเฉพาะทางโดยแทบไม่ผูกโยงข้อมูลถึงกัน กรมสรรพากรรู้เพียงเรื่องภาษี ธนาคารแห่งประเทศไทยรู้เพียงความเคลื่อนไหวของธุรกรรมทางการเงิน ในขณะที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้ารู้เพียงว่านิติบุคคลใดจดทะเบียนขึ้นเมื่อใด ไม่มีหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง มองเห็นภาพรวมทั้งหมดพร้อมกันในเวลาเดียว ช่องว่างระหว่างการมองเห็นที่กระจัดกระจายนี้เองที่ขบวนการมิจฉาชีพอาศัยเป็นเกราะกำบัง พวกเขาจดทะเบียนบริษัทบังหน้าเพื่อสร้างความน่าเชื่อถือให้กับการหลอกลงทุน เปิดบัญชีม้าในนามนิติบุคคลเพื่อรับโอนเงินจากเหยื่อ แล้วเคลื่อนย้ายเงินก้อนนั้นข้ามหลายบัญชีในเวลาอันรวดเร็ว กว่าหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งจะทำหนังสือร้องขอข้อมูลจากอีกหน่วยงานหนึ่งได้สำเร็จ ซึ่งในอดีตอาจกินเวลาหลายวันจนถึงหลายสัปดาห์ ถึงเวลานั้น เงินก็เดินทางออกไปไกลเกินกว่าจะติดตามคืนได้แล้ว

สิ่งที่ พ.ร.ฎ.ฉบับนี้ทำ จึงไม่ใช่การมอบข้อมูลใหม่ให้หน่วยงานปราบปราม หากแต่เป็นการเร่งความเร็วในการเข้าถึงข้อมูลที่มีอยู่แล้วให้เกิดขึ้นได้ทันเวลา และในสงครามกับอาชญากรรมออนไลน์ที่เงินเคลื่อนที่เร็วกว่ากระบวนการราชการเสมอ ความเร็วนี้เองคือปัจจัยชี้ขาดระหว่างการอายัดเงินได้ทันกับการปล่อยให้เงินสูญหายไปตลอดกาล

ผลพวงของการปรับความเร็วนี้ ปรากฏชัดที่สุดในกลไกการทำงานของศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ หรือ AOC 1441 ซึ่งตั้งเป้าหมายไว้แต่แรกเริ่มว่าจะต้องระงับบัญชีต้องสงสัยให้ผู้เสียหายได้ภายในหนึ่งชั่วโมงนับจากรับแจ้งเหตุ ทว่าเป้าหมายด้านเวลาเพียงอย่างเดียวไม่เคยเป็นหลักประกันของความแม่นยำ หากข้อมูลยืนยันตัวตนเจ้าของบัญชีในมือเจ้าหน้าที่ไม่ครบถ้วนเพียงพอภายในกรอบเวลาอันจำกัดนั้น ความเสี่ยงที่จะระงับ-อายัดผิดบัญชี หรือปล่อยให้บัญชีจริงของมิจฉาชีพหลุดรอดไปก็ยังคงมีอยู่สูง

สิ่งที่มีการเชื่อมโยงข้อมูลศุลกากร กรมสรรพากร และทะเบียนนิติบุคคลเข้ามาเสริม จึงมิใช่การขยายกรอบเวลาให้ยาวขึ้น หากแต่เป็นการเพิ่มพูนคุณภาพของข้อมูลตั้งต้นที่เจ้าหน้าที่มีอยู่ในมือ ทำให้ภายในกรอบเวลาหนึ่งชั่วโมงเดิมนั้นเอง เกิดการระงับ-อายัดบัญชีที่มีน้ำหนักและความแม่นยำมากขึ้นกว่าเดิมอย่างมีนัยสำคัญ กล่าวโดยสรุปแล้ว พ.ร.ฎ.ฉบับนี้ไม่ได้เปลี่ยนกรอบเวลาการทำงานของ AOC 1441 แต่เป็นการเพิ่มประสิทธิภาพกระบวนการทำงานภายในกรอบเวลาเดิมที่มีอยู่แล้วให้ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

หากมองให้ลึกลงไปอีกชั้นหนึ่ง จุดแข็งที่สำคัญไม่แพ้กันของ พ.ร.ฎ.ฉบับนี้คือการขยายเป้าหมายของการปราบปรามจาก “ปลายน้ำ” ไปสู่ “ต้นน้ำ” ของขบวนการมิจฉาชีพ มาตรการปราบปรามสแกมเมอร์ที่ผ่านมาส่วนใหญ่มักมุ่งเน้นไปที่บัญชีม้าซึ่งเป็นเพียงปลายทางสุดท้ายที่รับโอนเงินจากเหยื่อ การตัดวงจรบัญชีม้าแม้จะได้ผลในระยะสั้น แต่มิจฉาชีพก็สามารถเปิดบัญชีใหม่ทดแทนบัญชีที่ถูกอายัดได้อยู่เสมอ สิ่งที่การเชื่อมโยงข้อมูลข้ามหน่วยงานเปิดทางให้ทำได้ในครั้งนี้คือการตรวจสอบย้อนกลับไปถึงรากของปัญหา นั่นคือนิติบุคคลปลอมที่ถูกจดทะเบียนขึ้นเพื่อบังหน้าการหลอกลงทุนหรือธุรกิจปลอมต่าง ๆ โดยอาศัยข้อมูลจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้าประกอบเข้ากับพฤติกรรมทางการเงินที่ผิดปกติซึ่ง ธปท.จับตาอยู่ เมื่อสองชุดข้อมูลนี้ถูกนำมาซ้อนทับกัน ภาพที่ปรากฏจึงไม่ใช่เพียงบัญชีปลายทางบัญชีเดียวอีกต่อไป หากแต่เป็นภาพรวมของทั้งเครือข่ายอาชญากรรม การตัดวงจรที่ต้นทางเช่นนี้ย่อมมีผลยับยั้งได้ยาวนานและลึกซึ้งกว่าการไล่ปิดบัญชีม้าทีละบัญชีอย่างไม่มีวันจบสิ้น