ในวาระร้อยห้าสิบปีพระราชสมภพสมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ข้าพระพุทธเจ้าในนามคณะรัฐมนตรี และปวงชนชาวไทย รู้สึกปีติโสมนัสที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้มาชุมนุมพร้อมกัน ในการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศล อันทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ใต้ฝ่าละอองพระบาทเสด็จพระราชดำเนินมาทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจ ทรงพระราชอุทิศแด่สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ผู้ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจน้อยใหญ่ ยังให้บ้านเมืองและอาณาประชาราษฎร์ผาสุกสถาพร เนื่องมาตราบเท่าปัจจุบัน

สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าทรงเป็นผู้ดำรงตนเพื่อประโยชน์สุขแก่ผู้อื่นโดยแท้ได้ทรงอภิบาลบำรุงพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทั้งสองพระองค์ และทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจเพื่อปวงชน เบื้องต้น คือ การสร้างคนที่มีความรู้ให้บ้านเมือง ทรงสนับสนุนส่งเสริมการศึกษาทุกระดับ ทั้งด้านวิชาการและวิชาชีพ รวมทั้งพระราชทานทุนให้ไปศึกษาในต่างประเทศ ทรงสร้างสถานศึกษา ทรงจัดการดูแลให้สตรีได้เรียนรู้ ทั้งวิชาการและการบ้านการเรือน ด้วยทรงพระราชดำริว่า มารดาเป็นครูคนแรกของบุตร เป็นรากฐานของการศึกษาทุกอย่างที่จะมีมาในภายหลัง

ด้านสุขภาพร่างกาย ก็ใส่พระราชหฤทัยให้มีการสาธารณสุข การรักษาพยาบาลอย่างทั่วถึง ทรงส่งเสริมการแพทย์ พระราชทานทุนเพื่อสร้างบุคลากรทางการแพทย์และการพยาบาล ทรงสร้างและทำนุบำรุงโรงพยาบาลให้สมบูรณ์พร้อมทั้งบุคลากรและอุปกรณ์  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง โรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี ณ ศรีราชา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ โรงพยาบาลศิริราช ทั้งยังทรงพระราชดำริริเริ่มหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ เพื่อดูแลรักษาราษฎรในถิ่นทุรกันดาร การนี้ ได้อำนวยประโยชน์สุขอันไพศาล และเป็นแบบอย่างมาจนถึงปัจจุบัน พระราชกรณียกิจด้านสาธารณสุขและสังคมสงเคราะห์ อีกประการหนึ่งคือ สภากาชาดไทย ที่ทรงดำรงตำแหน่งสภานายิกานานถึง 35 ปี ทรงวางรากฐานสนับสนุนส่งเสริมสภากาชาดไทย ให้ทำการได้อย่างมีผลเลิศ เป็นที่สรรเสริญไปในนานาประเทศ

ด้านการทำมาหากิน ทรงส่งเสริมการฝึกหัดวิชาฝีมือ การอุตสาหกรรมในครัวเรือน ทรงบุกเบิกเรื่องการเลี้ยงไหมทอผ้า อุตสาหกรรมการเกษตร มีเรื่องโรงสีข้าว เป็นต้น ทรงสนับสนุนให้สตรีหารายได้เสริมจากงานหัตถกรรม

ด้านการดำรงชีวิต ทรงเป็นแบบอย่างการใช้ชีวิตที่เรียบง่าย ประหยัด รู้จักหาทรัพย์ไม่พึ่งแต่สมบัติ ทรงวางแผนการใช้พระราชทรัพย์อย่างเป็นระบบ มีการทำงบประมาณ ทำบัญชีรายรับรายจ่ายรายวัน รวมทั้งการวางแผนหารายได้ ไม่ทรงตั้งอยู่ในความประมาท ทรงทำประกันภัย และทรงมีส่วนร่วมตั้งบริษัทประกันภัยไทยแห่งแรก ทรงแสดงให้เห็นว่าการทำมาหากินอย่างสุจริตไม่เบียดเบียนผู้อื่น เป็นไปได้ และเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขของตนและบ้านเมืองโดยรวม เมื่อมีผู้เดือดร้อน ก็พระราชทานพระราชานุเคราะห์อย่างเหมาะสม รวมทั้งช่วยเหลือหาทางป้องกันไม่ให้เกิดเดือดร้อนด้วยเรื่องนั้น ๆ อีก เพื่อให้พึ่งตนเองได้ ไม่เป็นภาระแก่สังคมต่อไป

ด้านศิลปวัฒนธรรม ทรงชำนาญงานประณีตศิลป์ของสตรี ทั้งทรงฝึกฝนให้บรรดาข้าราชบริพารได้มีวิชาประดับตน งานศิลปะเหล่านี้ได้ไปแสดง ณ งานนิทรรศการนานาชาติ ณ นครชิคาโก ทรงได้รางวัลหลายรายการ ทำให้นานาชาติได้รู้จักและเข้าใจศิลปวัฒนธรรมไทยอย่างกว้างขวางเป็นครั้งแรก

พระราชกรณียกิจทั้งปวงอันทรงบำเพ็ญ ทั้งในส่วนแห่งพระราชวงศ์และบ้านเมืองนั้น ไม่อาจจะพรรณนาได้หมดสิ้น พระเกียรติคุณทั้งปวงยังสถิตอยู่ในใจประชาราษฎร์ และปรากฏไปในนานาประเทศ องค์การศึกษาวิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติหรือองค์การยูเนสโก (UNESCO) ประกาศเฉลิมพระเกียรติให้ทรงเป็นบุคคลสำคัญของโลก ที่มีผลงานดีเด่นด้านการศึกษา วิทยาศาสตร์ประยุกต์ (สาธารณสุข) วัฒนธรรมสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ เป็นการร่วมฉลองศุภวารการพระราชสมภพ 150 ปี ในวันนี้

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย  ขอพระราชทานพระราชวโรกาสตั้งจิตอธิษฐาน ถือความกตัญญูกตเวทิตาสำนึกในสรรพราชกรณียกิจที่สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ทรงบำเพ็ญเป็นหลักชัย ที่จะสมัครสมานสามัคคีไม่เกี่ยงแย่ง มุ่งมั่นประกอบกิจอันถูกควร  เพื่อความสถาพรสวัสดีแห่งประชาชาติ สืบสนองพระราชกรณียกิจ สมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เป็นนิรันดร์กาล

ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

--------------------------

กลุ่มยุทธศาสตร์และแผนการประชาสัมพันธ์ สำนักโฆษก